پرده آخر

چشم بر پرده یا چشم بر ساعت؟

دانش، مهرزاد - درباره مشکل ریتم فیلم های جشنواره

در بین بعضی از فیلم هایی که در این دو روز و نیم جشنواره دیده ام (سلام بر فرشتگان، تلفن همراه رییس جمهور، گشت ارشاد، خرس)، مشکل ریتم به شدت جلوه دارد. ریتم برآیندی از سه عنصر فیلم نامه، کارگردانی، و تدوین است و در واقع در بین همه عوامل تشکیل دهنده هنر سینما، یکی از منحصر به فردترین و متمایزترین وجوه سینما است. این عنصر، بستری است برای پیش برد روایت در ساحت زمان و بسته به منطق و لحن صحنه های مختلف می تواند سرعتی کم و یا بیش داشته باشد. این که فیلمی طولانی مانند هفت سامورایی هرگز خسته مان نمی کند، یکی از دلایل مهمش تناسب ریتم آن با آهنگ وقایع و موقعیت های اثر است.

اما چنین نکته ای، پاشنه آشیل فیلم های ایرانی است و اکنون در جشنواره امسال، یکی از بارزترین مختصات مشترک آثار. در فیلم ها نکته ای واحد بارها تکرار می شود و برای طرح ایده ای کم حجم، فضای زمان بر فراوانی اختصاص داده می شود. انگار دوستان سینماگر، دلشان نمی آید از تعریف داستان شان دل بکنند و تصور می کنند تماشاگران با دهانی کاملا باز از حیرت، چشم به ایده های طلایی شان دوخته اند. آقایان! زمان، زمانه حکایت های حسین کرد شبستری نیست. باور کنید بارها و بارها موقع تماشای این فیلم ها، به جای چشم دوختن به پرده سینما، به ساعت خود چشم می دوزیم تا ببینیم چقدر به پایان سانس باقی مانده است، اما هر باز که گمان می بریم فیلم تان تمام شده است، با کمال تعجب می بینیم که از آستین مبارک، ادامه ای دیگر برای روایت های کسالت بار به درآمده است.

در بین فیلم هایی که تاکنون دیده ام، به نظرم دو فیلم یک سطر واقعیت و پنج شنبه آخر ماه (بیش تر به لحاظ فیلم نامه) کمتر واجد این مشکل بودند. این به معنای ضعف نداشتن این دو اثر نیست؛ اما دست کم روایت به گونه ای گسترش می یافت که تماشاگر را با خود همراه می کرد؛ مخصوصا که هر دو فیلم، از عناصر محدود شخصیتی و مکانی بهره گرفته بودند و کنترل ضرباهنگ در چنین فضایی به هر حال دشوارتر از آثاری است که از تنوع شخصیت و لوکیشن برخوردارند.

تازه اول جشنواره ایم و ممکن است که این روند در روزها و سانس های بعدی تغییر یابد و با فیلم هایی برخورد کنیم که در آن ها نسبت به ریتم معرفت و شناخت وجود داشته باشد. منتظریم.

  دانلود